📚 معنی درس ستایش فارسی هشتم؛ به نام خدایی که جان آفرید
به نام خدایی که جان آفرید
معنی شعر، واژهها، آرایههای ادبی و نکات آموزشی
به نام خدایی که جان آفرید
سعدی
مثنوی
در این مطلب
درس ستایش فارسی هشتم با عنوان «به نام خدایی که جان آفرید»
را بهصورت کامل بررسی کردهایم.
در این درس، معنی بیتهای شعر سعدی، معنی واژههای مهم،
آرایههای ادبی، نکات آموزشی و پیام کلی شعر ارائه شده است.
همچنین با قالب شعر مثنوی و نکات مهم این درس برای مطالعه
و آمادگی امتحان آشنا میشوید.
بیت اول
سخن گفتن اندر زبان آفرید
💡 معنی:
سخن را با نام خدایی آغاز میکنم که به انسان جان بخشید
و توانایی سخن گفتن را به او عطا کرد.
بیت دوم
کریم خطابخش پوزشپذیر
📌 معنی واژهها:
دستگیر: یاریگر، مددکار
کریم: بخشنده
خطابخش: کسی که اشتباه ما را نادیده میگیرد
پوزشپذیر: پذیرنده عذر و پوزش
💡 معنی بیت:
خداوندی که انسان را در کارها یاری میکند،
خطاهای او را نادیده میگیرد و عذرخواهی او را میپذیرد.
🎭 آرایههای ادبی:
«دستگیری کردن» → کنایه از کمک کردن است.
در بیت، تکرار صدای «ـِ» و واجآرایی حرف «ش» نیز دیده میشود.
بیت سوم
بنیآدم و مرغ و مور و مگس
📌 معنی واژهها:
پرستار: فرمانبر
بنیآدم: انسان
💡 معنی بیت:
همه موجودات جهان فرمانبردار دستور و فرمان خداوند هستند.
📌 نکته:
عبارت «بنیآدم و مرغ و مور و مگس» به معنی
تمام موجودات جهان
است.
بیت چهارم
یکی را به خاک اندر آرد ز تخت
📌 معنی واژه:
بخت: اقبال و خوشبختی
💡 معنی بیت:
خداوند یکی را خوشبخت و سربلند میکند
و دیگری را به پستی و خواری میرساند.
🎭 آرایههای ادبی:
تاج بر سر نهادن
→ کنایه از خوشبخت کردن و بزرگ داشتن.
از تخت به خاک آوردن
→ کنایه از پست و خوار کردن.
بیت پنجم
گروهی بر آتش برد ز آب نیل
📌 معنی واژه:
خلیل: لقب حضرت ابراهیم
💡 معنی بیت:
خداوند آتش را برای حضرت ابراهیم به گلستان تبدیل کرد
و فرعون و گروهش را با غرق کردن در رود نیل
به آتش جهنم گرفتار کرد.
📌 نکته:
این بیت به ماجرای انداختن حضرت ابراهیم در آتش توسط نمرود
و عبور حضرت موسی و یارانش از رود نیل اشاره دارد.
بیت ششم
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
💡 معنی بیت:
همه بزرگان جهان در برابر خداوند،
بزرگی و غرور خود را کنار میگذارند
و فروتنی و تواضع میکنند.
🎭 آرایه ادبی:
«نهاده بزرگی ز سر» → کنایه از
فراموش کردن بزرگی و غرور
است.
بیت هفتم
فرومانده از کنه ماهیتش
📌 معنی واژهها:
متفق: متحد
الهیت: خدایی
فرومانده: ناتوان
ماهیت: حقیقت، ذات
کنه: حقیقت، ذات
💡 معنی بیت:
همه مردم جهان به وجود خداوند اعتراف دارند؛
اما از شناخت حقیقت و ذات خداوند ناتوان هستند.
📌 نکته:
«جهان» در این بیت به معنای انسانها و مردم دنیاست.
«فروماندن» کنایه از ناتوانی و بیچارگی است.
بیت هشتم
بصر منتهای جمالش نیافت
📌 معنی واژهها:
بشر: انسان
ماورا: آنچه در پشت چیزی باشد
جلال: بزرگی و شکوه
بصر: بینایی
منتها: پایان، آخر
جمال: زیبایی
💡 معنی بیت:
انسان نمیتواند بزرگتر و زیباتر از خداوند را پیدا کند
و در شناخت بزرگی و زیبایی خداوند ناتوان است.
بیت نهم
صفایی به تدریج حاصل کنی
💡 معنی بیت:
اگر به دل و درون خود توجه کنی،
کمکم وجودت از آلودگیها پاک و صاف میشود.
🎭 آرایه ادبی:
«آینه دل» → تشبیه؛
دل مانند آینه دانسته شده است.
بیت دهم
توان رفت جز بر پی مصطفی
📌 معنی واژهها:
محال: غیرممکن
مصطفی: لقب حضرت محمد (ص)
💡 معنی بیت:
ای سعدی، تنها راه رسیدن به پاکی و صفا
و دور شدن از آلودگیها، پیروی از حضرت محمد (ص) است.





