📚 ستایش فارسی نهم | معنی شعر «به نام خداوند جان و خرد» فردوسی + آرایه‌های ادبی
به نام خداوند جان و خرد
شاعر: فردوسی | اثر: شاهنامه | قالب: مثنوی
📖 معرفی ستایش
✍️ شاعرفردوسی
📚 اثرشاهنامه
🎼 قالب شعرمثنوی
📄 صفحات۶ و ۷ فارسی نهم
🌿 بیت اول
به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه بر نگذرد
خرد: دانش
اندیشه: فکر
اندیشه: فکر
💡 نثر روان:به نام خدایی که انسان را آفرید و به او عقل داد.
اندیشهٔ انسان از این بالاتر نمی‌رود و نمی‌تواند به حقیقت خداوند پی ببرد.
اندیشهٔ انسان از این بالاتر نمی‌رود و نمی‌تواند به حقیقت خداوند پی ببرد.
📌 مفهوم بیت:
ذهن انسان قادر به شناخت کامل خداوند نیست.
ذهن انسان قادر به شناخت کامل خداوند نیست.
🎨 آرایه:
خرد، اندیشه ← مراعات نظیر
خرد، اندیشه ← مراعات نظیر
🌿 بیت دوم
خداوند نام و خداوند جای
خداوند روزی‌ده رهنمای
خداوند: صاحب، دارنده
جای: مکان
جای: مکان
💡 نثر روان:خداوندی که صاحب نام‌ها و مکان‌هاست؛
خداوندی که روزی‌دهنده و راهنمای انسان است.
خداوندی که روزی‌دهنده و راهنمای انسان است.
📌 مفهوم بیت:
خداوند به وجودآورندهٔ تمام جهان است.
خداوند به وجودآورندهٔ تمام جهان است.
🎨 آرایه:
تکرار حرف «خ» و «ن»
تکرار حرف «خ» و «ن»
🌿 بیت سوم
خداوند کیوان و گردان سپهر
فروزندهٔ ماه و ناهید و مهر
کیوان: زحل
گردان: گردنده
سپهر: آسمان
فروزنده: روشن‌کننده
ناهید: سیارهٔ زهره
مهر: خورشید
گردان: گردنده
سپهر: آسمان
فروزنده: روشن‌کننده
ناهید: سیارهٔ زهره
مهر: خورشید
💡 نثر روان:خداوند، خالق بلندترین ستاره و گردانندهٔ آسمان،
روشن‌کنندهٔ ماه و ناهید و خورشید است.
روشن‌کنندهٔ ماه و ناهید و خورشید است.
🎨 آرایه:
کیوان، ماه، ناهید، مهر ← مراعات نظیر
کیوان، ماه، ناهید، مهر ← مراعات نظیر
🌿 بیت چهارم
به بینندگان آفریننده را
نبینی، مرنجان دو بیننده را
بیننده: چشم
💡 نثر روان:با چشمانت نمی‌توانی خدا را ببینی؛
پس به چشم‌هایت زحمت و آزار نده.
پس به چشم‌هایت زحمت و آزار نده.
📌 مفهوم بیت:
خداوند را با حواس مادی و چشم نمی‌توان دید و درک کرد.
خداوند را با حواس مادی و چشم نمی‌توان دید و درک کرد.
🌿 بیت پنجم
نیابد بدو نیز، اندیشه راه
که او برتر از نام و از جایگاه
جایگاه: مکان
💡 نثر روان:خداوند در اندیشهٔ انسان نیز نمی‌گنجد؛
زیرا خداوند فراتر و برتر از نام و مکان است.
زیرا خداوند فراتر و برتر از نام و مکان است.
🎨 آرایه:
راه نیافتن ← کنایه از درک نکردن عقل و اندیشه
راه نیافتن ← کنایه از درک نکردن عقل و اندیشه
🌿 بیت ششم
ستودن نداند کس او را چو هست
میان، بندگی را ببایدت بست
ستودن: ستایش کردن
میان: کمر
میان: کمر
💡 نثر روان:هیچ‌کس نمی‌تواند خدا را آن‌گونه که شایسته است ستایش کند؛
پس باید برای بندگی و اطاعت خدا آماده باشیم.
پس باید برای بندگی و اطاعت خدا آماده باشیم.
🎨 آرایه‌های ادبی:✔ «میان، بندگی را ببایدت بست» ← کنایه از آماده شدن برای بندگی خدا
✔ «هست» و «بست» ← جناس
✔ تکرار حرف «ب» ← واج‌آرایی
🌿 بیت هفتم
توانا بود هرکه دانا بود
ز دانش، دل پیر، برنا بود
برنا: جوان
💡 نثر روان:هرکس دانش کسب کند در زندگی توانمند و موفق است.
به وسیلهٔ دانش، دل انسان پیر، جوان و شاداب می‌شود.
به وسیلهٔ دانش، دل انسان پیر، جوان و شاداب می‌شود.
📌 مفهوم بیت:
هرکس دانا باشد، توانایی انجام کارها را دارد.
هرکس دانا باشد، توانایی انجام کارها را دارد.
⭐ جمع‌بندی ستایش
پیام اصلی ستایش، توجه به عظمت خداوند، ناتوانی انسان در شناخت کامل ذات او
و ارزش دانش و خرد است.
فردوسی در این ابیات، خداوند را آفرینندهٔ جهان و راهنمای انسان معرفی می‌کند
و انسان را به دانش، خرد و بندگی خداوند دعوت می‌کند.
📚 دفتر انشاdaftarensha.ir
