📚 معنی درس چهاردهم فارسی هشتم یاد حسین (ع)
یاد حسین(ع)
واژههای مهم، معنی ابیات، آرایههای ادبی، قافیه و ردیف
یاد حسین(ع)
فدایی مازندرانی
قصیده
درس چهاردهم فارسی هشتم با عنوان «یاد حسین(ع)»
شعری در قالب قصیده از فدایی مازندرانی است که به بیان مصائب
امام حسین(ع)، خاندان ایشان و تشنگی آنان در کربلا میپردازد.
محور اصلی شعر، تشنگی امام حسین(ع)، خاندان و یاران ایشان در کربلا
و فداکاری و وفاداری حضرت عباس(ع) است.
بیت اول
که ردیف سخنش آمده یک سر، تشنه
📖 واژههای مهم
تَف
گرما، حرارت
کام
دهان
سخنور
شاعر
💡 معنی روان
از شدت گرمای وجود و سوز دل شاعر، دهانش خشک و تشنه شده است؛
بهگونهای که تمام ردیف شعر خود را واژه «تشنه» قرار داده است.
🎭 آرایههای ادبی
دل: منظور «وجود شاعر» است.
تکرار: واژه «تشنه» دو بار در بیت تکرار شده است.
بیت دوم
خامه با سوز رقم کرد به دفتر، تشنه
📖 واژههای مهم
دیده
چشم
دوات
ظرف مرکب، قلمدان
خامه
قلم
رقم کردن
نوشتن
💡 معنی روان
مرکب قلمدان از آه و نالهها و اشکهای سوزناک شاعر خشک شد و
قلم با ناله و سوز، واژه «تشنه» را مینوشت.
🎭 آرایههای ادبی
نوشتن قلم با سوز: تشخیص
دوات، خامه، قلم: مراعات نظیر
بیت سوم
بود آن خسرو بیلشکر و یاور، تشنه
📖 واژههای مهم
آه
حسرت، افسوس
خسرو
پادشاه؛ منظور امام حسین(ع)
دشت بلا
کربلا
💡 معنی روان
افسوس از آن روز که امام حسین(ع) در روز عاشورا در دشت کربلا،
بدون لشکر و یاور، تشنه بود.
🎭 آرایههای ادبی
دشت بلا: تشبیه؛ بلا به دشت تشبیه شده است.
آه و آن: جناس
بیت چهارم
غرقه بحر بلا بود در آن بر، تشنه
📖 واژههای مهم
بحر
دریا
بر
خشکی، بیابان
💡 معنی روان
امام حسین(ع) در حالی که لبهایش از شدت تشنگی خشک، دلش پر از
ناراحتی و چشمانش اشکبار بود، در کربلا گرفتار رنج و سختی زیادی شده بود.
🎭 آرایههای ادبی
بحر بلا: تشبیه؛ بلا به بحر تشبیه شده است.
بحر و بر: جناس
دل سوخته: کنایه از کسی که رنج زیادی تحمل کرده است.
بر و تر: جناس
بیت پنجم
میتپیدی دلشان سوخته در بر، تشنه
📖 واژههای مهم
آل نبی
خاندان پیامبر(ص)
بر
سینه
💡 معنی روان
قلب فرزندان پیامبر(ص)، مانند ماهیای که از آب بیرون افتاده باشد،
از شدت تشنگی در سینههایشان میتپید.
🎭 آرایه ادبی
همچو ماهی: تشبیه؛ دل خاندان پیامبر(ص) به ماهیای که از آب بیرون افتاده تشبیه شده است.
بیت ششم
نسل حیدر همه از اصغر و اکبر، تشنه
📖 واژههای مهم
عطشان
تشنه
نسل حیدر
فرزندان حضرت علی(ع)
💡 معنی روان
همه خاندان پیامبر(ص) و حضرت علی(ع)، از کوچک و بزرگ، تشنه بودند.
🎭 آرایههای ادبی
بزرگ و کوچک: تضاد
اصغر و اکبر: تضاد
بیت هفتم
آنکه سیراب کند در لب کوثر، تشنه؟
📖 واژههای مهم
شط
رود بزرگ
کوثر
چشمهای در بهشت
💡 معنی روان
امام حسین(ع) کسی است که در بهشت تشنگان را سیراب میکند؛
پس به چه گناهی باید در کنار رود بزرگ، تشنه بماند و کشته شود؟
🎭 آرایه ادبی
تشنه و سیراب: تضاد
بیت هشتم
ماند بر یاد حسین تا صف محشر، تشنه
📖 واژه مهم
محشر
قیامت
💡 معنی روان
حضرت عباس(ع) که جوانمرد بود، به آب فرات رسید؛ اما به یاد امام حسین(ع)
و یاران تشنه او آب ننوشید و تا روز قیامت تشنه ماند.
بیت نهم
بر ورق کرد رقم بس که مکرر، تشنه
📖 واژههای مهم
کِلک
قلم
مکرر
پیدرپی
💡 معنی روان
فدایی، شاعر شعر، آنقدر واژه «تشنه» را بر روی دفتر نوشت که
از قلم او نیز مانند دلش دود و ناله بلند شد.
🎭 آرایه ادبی
چو دل: تشبیه
قافیه چیست؟
قافیه به کلماتی گفته میشود که در انتهای هر مصراع
میآیند، هموزن هستند و در حرف آخر با یکدیگر مشترکاند.
که ردیف سخنش آمده یک سر، تشنه
سخنور / یک سر: قافیه
تشنه: ردیف
ردیف چیست؟
ردیف به کلماتی گفته میشود که دقیقاً عین هم
هستند و بعد از قافیه میآیند. یک شعر یا بیت میتواند
ردیف نداشته باشد یا دارای ردیف باشد.
✨ مثال دوم: بیت دارای قافیه و ردیف
که با وی گفتمی مشکلی بود
دلی / مشکلی: قافیه
بود: ردیف
✨ مثال سوم: بیت بدون ردیف
بینام تو نامه کی کنم باز
سرآغاز / باز: قافیه
ردیف ندارد.
| عبارت | آرایه |
|---|---|
| دوات، خامه، قلم | مراعات نظیر |
| نوشتن قلم با سوز | تشخیص |
| دشت بلا | تشبیه |
| آه و آن | جناس |
| بحر بلا | تشبیه |
| بحر و بر | جناس |
| دل سوخته | کنایه |
| بر و تر | جناس |
| همچو ماهی | تشبیه |
| بزرگ و کوچک | تضاد |
| اصغر و اکبر | تضاد |
| تشنه و سیراب | تضاد |
| چو دل | تشبیه |
| واژه | معنی |
|---|---|
| تَف | گرما، حرارت |
| کام | دهان |
| سخنور | شاعر |
| دل | وجود شاعر |
| دیده | چشم |
| دوات | ظرف مرکب، قلمدان |
| خامه | قلم |
| رقم کردن | نوشتن |
| آه | حسرت، افسوس |
| خسرو | پادشاه؛ امام حسین(ع) |
| دشت بلا | کربلا |
| بحر | دریا |
| بر | خشکی، بیابان |
| آل نبی | خاندان پیامبر(ص) |
| عطشان | تشنه |
| نسل حیدر | فرزندان حضرت علی(ع) |
| شط | رود بزرگ |
| کوثر | چشمهای در بهشت |
| محشر | قیامت |
| کلک | قلم |
| مکرر | پیدرپی |
ردیف واژه یا واژههای عیناً تکرارشدهای است که بعد از قافیه میآیند.
در کربلا سروده شده و به فداکاری و وفاداری حضرت عباس(ع) نیز اشاره میکند.
درس چهاردهم فارسی هشتم «یاد حسین(ع)» با قالب قصیده و سروده فدایی مازندرانی،
با محوریت تشنگی امام حسین(ع)، خاندان و یاران ایشان در کربلا،
مفهوم فداکاری، وفاداری و مظلومیت را بیان میکند.
