سرزمین‌های اسلامی به دلایل گوناگونی به مرکزیت دانش در جهان تبدیل شدند:
آموزه‌های دین اسلام: آیات قرآن کریم انسان‌ها را به اندیشه در مورد آفرینش دنیا، حرکت اجرام آسمانی، حیات موجودات زنده و طبیعت فرا می‌خواند. این تأکید بر اندیشه‌ورزی و کسب دانش، مسلمانان را به تلاش در مسیر علم و گسترش آن سوق داد.
استفاده از میراث گذشتگان: مسلمانان از دانش و فناوری‌هایی که از تمدن‌های پیشین در سرزمین‌هایشان باقی مانده بود بهره برده و با بهره‌گیری از آموزه‌های اسلامی، آن‌ها را ارتقا دادند. این امر به مرور سرزمین‌های اسلامی را به پایگاه علمی تبدیل نمود.
ترجمه و انتقال علوم: مسلمانان آثار علمی و فرهنگی تمدن‌های گذشته را به زبان عربی برگرداندند و با افزودن نوآوری‌های خود، به پیشرفت شاخه‌های مختلف علوم یاری رساندند.
ایجاد مراکز علمی: بنیان‌گذاری نهادهای علمی مانند بیت‌الحکمه در بغداد، مدارس و کتابخانه‌های بزرگ در شهرهای گوناگون، بستری مناسب برای پژوهش و یادگیری علوم ایجاد کرد.
پشتیبانی حاکمان از پژوهشگران: بسیاری از فرمانروایان مسلمان از پژوهشگران پشتیبانی نموده و شرایط مناسب برای تحقیقات علمی آن‌ها را فراهم کردند.
این عوامل در کنار یکدیگر موجب شدند که سرزمین‌های اسلامی در دوره‌ای از تاریخ، به کانون برجسته دانش و پژوهش در جهان مبدل شوند.
