درس ستایش فارسی هشتم؛ به نام خدایی که جان آفرید
در این مطلب درس ستایش فارسی هشتم با عنوان «به نام خدایی که جان آفرید» را بهصورت کامل بررسی کردهایم. در این درس، معنی بیتهای شعر سعدی، معنی واژههای مهم، آرایههای ادبی، نکات آموزشی و پیام کلی شعر ارائه شده است. همچنین میتوانید با قالب شعر مثنوی و نکات مهم این درس برای مطالعه و آمادگی امتحان آشنا شوید.
مشخصات شعر
- عنوان: به نام خدایی که جان آفرید
- شاعر: سعدی
- قالب شعر: مثنوی
- آثار سعدی: بوستان، گلستان
معنی شعر ستایش فارسی هشتم
بیت اول
به نام خدایی که جان آفرید
سخن گفتن اندر زبان آفرید
معنی: سخن را با نام خدایی آغاز میکنم که به انسان جان بخشید و توانایی سخن گفتن را به او عطا کرد.
بیت دوم
خداوند بخشنده دستگیر
کریم خطابخش پوزشپذیر
معنی واژهها:
- دستگیر: یاریگر، مددکار
- کریم: بخشنده
- خطابخش: کسی که اشتباه ما را نادیده میگیرد
- پوزشپذیر: پذیرنده عذر و پوزش
معنی: خداوندی که انسان را در کارها یاری میکند، خطاهای او را نادیده میگیرد و عذرخواهی او را میپذیرد.
آرایه: «دستگیری کردن» کنایه از کمک کردن است. همچنین در بیت، تکرار صدای «ـِ» و واجآرایی حرف «ش» وجود دارد.
بیت سوم
پرستار امرش همه چیز و کس
بنیآدم و مرغ و مور و مگس
معنی واژهها:
- پرستار: فرمانبر
- بنیآدم: انسان
معنی: همه موجودات جهان فرمانبردار دستور و فرمان خداوند هستند.
نکته: عبارت «بنیآدم و مرغ و مور و مگس» به معنی تمام موجودات جهان است.
بیت چهارم
یکی را به سر برنهد تاج بخت
یکی را به خاک اندر آرد ز تخت
معنی واژه:
- بخت: اقبال و خوشبختی
معنی: خداوند یکی را خوشبخت و سربلند میکند و دیگری را به پستی و خواری میرساند.
آرایههای ادبی:
- تاج بر سر نهادن: کنایه از خوشبخت کردن و بزرگ داشتن
- از تخت به خاک آوردن: کنایه از پست و خوار کردن
بیت پنجم
گلستان کند آتشی بر خلیل
گروهی بر آتش برد ز آب نیل
معنی: خداوند آتش را برای حضرت ابراهیم به گلستان تبدیل کرد و فرعون و گروهش را با غرق کردن در رود نیل به آتش جهنم گرفتار کرد.
واژه:
خلیل: لقب حضرت ابراهیم
نکته: این بیت به ماجرای انداختن حضرت ابراهیم در آتش توسط نمرود و عبور حضرت موسی و یارانش از رود نیل اشاره دارد.
بیت ششم
به درگاه لطف و بزرگیش بر
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
معنی: همه بزرگان جهان در برابر خداوند، بزرگی و غرور خود را کنار میگذارند و فروتنی و تواضع میکنند.
آرایه: «نهاده بزرگی ز سر» کنایه از فراموش کردن بزرگی و غرور است.
بیت هفتم
جهان متفق بر الهیتش
فرومانده از کنه ماهیتش
معنی واژهها:
- متفق: متحد
- الهیت: خدایی
- فرومانده: ناتوان
- ماهیت: حقیقت، ذات
- کنه: حقیقت، ذات
معنی: همه مردم جهان به وجود خداوند اعتراف دارند؛ اما از شناخت حقیقت و ذات خداوند ناتوان هستند.
نکته: «جهان» در این بیت به معنای انسانها و مردم دنیاست و «فروماندن» کنایه از ناتوانی و بیچارگی است.
بیت هشتم
بشر ماورای جلالش نیافت
بصر منتهای جمالش نیافت
معنی واژهها:
- بشر: انسان
- ماورا: آنچه در پشت چیزی باشد
- جلال: بزرگی و شکوه
- بصر: بینایی
- منتها: پایان، آخر
- جمال: زیبایی
معنی: انسان نمیتواند بزرگتر و زیباتر از خداوند را پیدا کند و در شناخت بزرگی و زیبایی خداوند ناتوان است.
بیت نهم
تأمل در آینه دل کنی
صفایی به تدریج حاصل کنی
معنی: اگر به دل و درون خود توجه کنی، کمکم وجودت از آلودگیها پاک و صاف میشود.
آرایه:
«آینه دل» → تشبیه؛ دل مانند آینه دانسته شده است.
بیت دهم
محال است سعدی که راه صفا
توان رفت جز بر پی مصطفی
معنی واژهها:
- محال: غیرممکن
- مصطفی: لقب حضرت محمد (ص)
معنی: ای سعدی، تنها راه رسیدن به پاکی و صفا و دور شدن از آلودگیها، پیروی از حضرت محمد (ص) است.
