هم خانواده شنوا چیست؟ + ۱۰ کلمه هم‌خانواده به همراه جمله

هم خانواده «شنوا»

زبان فارسی واژه‌ی «شنوا» را از بن مضارع «شنو» (از مصدر شنیدن) به‌علاوه‌ی پسوند «ا» (نشانه‌ی صفت فاعلی، مانند دانا از دان، بینا از بین) می‌سازد؛ این کلمه به کسی اشاره دارد که خوب می‌شنود یا حس شنوایی سالمی دارد.

هم‌خانواده در زبان فارسی یعنی چه؟

در دستور زبان فارسی، زبان‌شناسان اصطلاح «هم‌خانواده» را معمولاً برای واژه‌های عربیِ هم‌ریشه (دارای یک بن سه‌حرفی مشترک) به کار می‌برند؛ اما کتاب‌های درسی ابتدایی این اصطلاح را گسترده‌تر به کار می‌گیرند، برای کلماتی هم که از یک بن فارسی مشترک می‌آیند، حتی اگر ریشه‌شان عربی نباشد. «شنوا» از همین دسته است و بن آن («شنو»، از مصدر شنیدن) چند کلمه‌ی دیگر را هم می‌سازد.

لیست کامل کلمات هم‌خانواده با «شنوا»

• شنیدن مصدر اصلی این خانواده است؛ مثلاً می‌گوییم: «صدای زنگ را از دور شنیدم.»
• شنو بن مضارع فعل شنیدن است؛ زبان فارسی شنوا، شنونده و چند کلمه‌ی دیگر را از همین بن می‌سازد.
• در فعل امر می‌گوییم بشنو؛ مثلاً: «بشنو چه می‌گویم.»
• در شعر کلاسیک، شاعران گاهی مشنو (فعل نهی) را هم به کار می‌برند؛ مثلاً: «سخن نااهل مشنو.»
• شنیده صفت مفعولی فعل شنیدن است؛ مثلاً می‌گوییم: «خبر تازه‌ای شنیدم.»
• شنیدنی صفتی است به معنای «ارزش شنیدن داشتن»؛ مثلاً: «این خبر شنیدنی است.»
• شنونده اسم فاعل فعل شنیدن است، یعنی کسی که می‌شنود؛ مثلاً: «شمار شنوندگان رادیو هر روز افزایش می‌یابد.»
• شنوایی اسمی است به معنای «حس یا توانایی شنیدن»؛ مثلاً: «افت شنوایی در سالمندی شایع است.»
• ناشنوا صفتی است به معنای «فاقد توانایی شنیدن»؛ مثلاً: «این کودک از بدو تولد ناشنوا بود.»
• کم‌شنوا صفتی است به معنای «دارای شنوایی ضعیف»؛ مثلاً: «سمعک به افراد کم‌شنوا کمک می‌کند.»
• شنفتن صورت کهن مصدر شنیدن است؛ حافظ و مولانا این واژه را در شعر خود به کار بردند.

تفاوت هم‌خانواده با هم‌معنی (مترادف)

این نکته در پاسخ به تمرین‌های درسی مهم است: هم‌خانواده بودن به معنای هم‌معنی بودن نیست.

• مترادف (هم‌معنی) شنوا: سمیع
• متضاد شنوا: ناشنوا، کر

«ناشنوا» از نظر ساختاری هم‌خانواده‌ی شنواست، چون از همان بن «شنو» می‌آید؛ اما از نظر معنا متضاد آن است، نه مترادفش.

مثال در جمله

• کودکِ شنوا صدای مادرش را از دور شنید.
• شمار شنونده‌های این برنامه‌ی رادیویی هر روز افزایش می‌یابد.
• افت شنوایی در سالمندی امری شایع است.
• او با وجود ناشنوایی، زبان اشاره را عالی آموخت.

پرسش‌های پرتکرار

هم‌خانواده شنوا چند کلمه است؟
معمولاً معلم‌ها ۵ تا ۷ کلمه (شنیدن، شنو، شنیده، شنونده، شنوایی، ناشنوا و گاه شنیدنی) را در پاسخ کافی می‌دانند و می‌پذیرند.

آیا «ناشنوا» هم‌خانواده «شنوا» است؟
بله؛ چون هر دو از بن «شنو» می‌آیند، هرچند از نظر معنا با هم متضادند.

مترادف شنوا چیست؟
نزدیک‌ترین مترادف رایج، «سمیع» است.